Language revitalization etc...

Trois livres d’auteurs anglo-saxons s’intéressent à la langue d’oc, surtout en Provence, et à la façon dont les locuteurs la considèrent. L’état des lieux n’est pas réjouissant, mais pour durs qu’ils soient les constats sont justes : la vénération félibre dessert l’avenir de la langue. Dommage que deux des trois ouvrages soient inédits en français…ou en provençal.

Dau temps que se mòr la lenga nòstra sus sa terra, interessa mai que mai leis anglés e leis nòrd-americans. Tres publicacions recentas s’i interessan, e de tres biais diferents.
Parlam de tres libres seriós que se pausan la question de l’Occitània d’encuei dins totei sei contradiccions. Fau ben avoar que dau ponch de vista nordic Provença demòra una enigma. Es que leis Anglò-saxons considèran normalas lei revendicacions nacionalas, mai que considèran amb aquò que l’avenir de cada pòple, depend d’eu e pas d’un estat, ò deis autrei d’un biais mai generau,. Un Prèmi Nobèl, una reputacion qu’es pus de faire, una realitat geografica establida, una istòria, un potenciau economic, e puei ren darrier per seguir. Non, ren. Quand Marc Abley (Spoken here, ò Parlez-vous Boro dins la traduccion francesa que ven tot just de paréisser) fai sa vòuta dau monde, es naturalament per Provença que comença : « I aviá un còp un escrivan que revieudèt una lenga ». Fau dire qu’arriba d’Australia, lo Marc, e que sa tòca es de parlar dei lengas minorizadas dau ponch de vista dei locutors, pas d’un ponch de vista de lingüista. En Australia, s’acarèt a la realitat de lengas parladas per mens de dètz personas.

Il ne trouve pas de provençalophone à Arles

En Provença sa conclusion es finalament tan marrida qu’en cò deis Aborigènas. Divisions entre movaments occitanistas e provençalistas, visita de cors de lenga catastrofics, manca d’ambicion, societat negada per una autra, pòple que gausa pas dire son nom, tot i es. Un òme de l’Astrada Provençala que i ditz « la lenga provençala es acabat », Sergi Bec que constata : « ieu la lenga la parle mai que mai ai sebeliments ». Una visita interessanta dau Museon Arlatenc, e lo passatge davans lo breç de Mistral que davans i es escrich, en francés : « Visiteur, inclinez-vous devant ce berceau, c’est celui de Frédéric Mistral ».
I a quicòm que fai fauta, se pensa. « Quora moriguèt lo Mèstre, se menèt sa lenga amb eu au Paradís ? ». Basta, n’i a pron. Lei provençaus balhan au monde un espectacle pietadós unic e unenc, lamentable. « Encuei, se lo provençau se vòu revieudar, a besonh de metafòras nòvas, de mòdes de rebellion nòus. Çò que n’a pas de besonh, es de la veneracion d’un poèta que degun legís – una veneracion que (...) crèsta l’òme ». En defòra dau Museon, un vendeire de posters. N’i a pas un que representa Mistral. A la bibliothèque, degun que parla, e lo mesprés a Actes Sud quand demanda se publican de libres en occitan.
Helena Drysdale, ela, fai sa vòuta d’Euròpa en 2001 (Mother tongues), e ela pereu comença ambé Provença. Normau. Per una anglesa, Provença es un sòmi. Per ela, s’agís de mostrar Euròpa a sa familha, un an de temps, en virant dins lei recantons mai isolats d’Euròpa per cercar d’autentic. Amb aquò, es lo passat, totjorn lo passat : i aguèt un reviscòu, i aguèt, i aguèt... « Mai benlèu que l’occitan a fach son temps, benlèu que ara es acabat ? » demanda. « Mai non, avèm una literatura fòrça diversa (...) Kipling, Saint Exupéry, Séamas Heaney son traduch en occitan. I a de gramaticas e de diccionaris a boudre ! » respònd una occitanista. Son perduts fòra de la literatura. « I a quaranta minutas per setmana a la television la dimenjada », ajusta. E l’autor de s’estraçar de rire. Ven puei Pandecosta as Ate. Aquí, nòstra anglesa ris pus. Es pietadós, tornamai. Una fèsta que li foguèt comandada pasmens : « Fin finala, èstre provençau, significa parlar la lenga dei grands, cargar lo vestit dei reire grands ». Qunt imatge balham au monde. Provençaus, sortètz, anatz veire lo monde, e arrestatz de vos escondre darrier lo pretèxt qu’alhors, es diferent, que se pòt pas comparar : una comunautat de destin, se fabrega dau dedins, s’espèra pas d’un govèrn.

Même la littérature de gare s’intéresse à l’occitan

I a pasmens una demanda mondiala d’occitanitat. Quau en Occitània saup, se socita de saupre çò que legisson d’aquesta passa leis Alemands, leis Americans e leis Anglés ? Quau se socita de saupre que lo 16en libre mai vendut sus Amazon Grande-Bretanha es un libre que se passa en Occitània ? E qu’aqueu libre emplega la lenga nòstra sus quasi cada pagina ? A aqueu libre, i dison Labyrinth, de Kate Moss, es pas un cap d’òbra, aurà jamai un Prèmi Nobèl, serà jamai estudiat dins leis Universitats. Pasmens se vend. E conta una istòria que se debana a Carcassona entre lo sègle 12en e nòstre temps : tres secrets, doas femnas, un Graal (ò Gradal, que n’i a que dison qu’es un mòt occitan). Una mena de Da Vinci Code a l’occitana. Amb un lexic occitan-anglés a la fin, e un emplec de la lenga per far parlar lei personatges de l’edat mejana e lei militants per la lenga d’encuei. Lo Capítol 1 comença ansin, sensa traduccion : Carcassona, Julhet 1209. Lei noms dei vilas son balhats en occitan. E l’introduccion explica clarament çò qu’es la lenga d’òc, e que coneis a l’ora d’ara una segonda vida, au mens dins lo canton de Carcassona. Aqueu tipe de literatura agrada gaire au nòstre, es un pauc coma lo MacDo. Aquò empacha pas que tota Euròpa dau nòrd es a s’apassionar per un tròç de l’istòria d’Occitània e a s’assabentar de la lenga nòstra. E aquò lo devèm pas laissar passar, que i a clarament un mercat de crear, aqueu dau torisme occitan e occitanofòn. Imaginatz un començament d’economia basat sus la practica de l’occitan, e una guida dei luòcs que se i parla occitan ? Imaginatz una utilitat economica per l’occitan ? Imaginatz un filme basat sus aqueu roman ?
Lo monde demanda la cultura d’òc. Serà capabla de despassar sei contradiccions per i respòndre ?


Mark Abley, Parlez-vous Boro. 2006 Ed. Boréal. ISBN 2764603991
Helena Drysdale Mother Tongues 2001 Ed. Picador ISBN 0330372815
Kate Moss Labyrynth 2006 Ed. Orion ISBN 0752877321
Nòta: Labyrinth se tròba pas en francés. Foguèt publicat en anglés en genier de 2006 e sortèt puei en alemand.